Soruşturma izni verilmesi kararına itiraz hususunu değerlendirmeden önce, soruşturma izni müessesesinin hayatımıza ne zaman ve ne şekilde girdiğini irdelemekte fayda bulunmaktadır.
Soruşturma izni müessesesinin getirilmesinin amacı, asker personeli tıpkı diğer kamu personeli gibi doğrudan veya gereksiz şikâyetler sebebiyle yargılanmalarını engellemek ve soruşturma başlamadan önce detaylı ve kapsamlı bir inceleme neticesinde diğer aşamalara geçilmesini sağlamak olduğu düşünülmektedir.
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’na 30 Haziran 2021 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren düzenleme ile “soruşturma izni” zorunluluğu getirildi. 2021 tarihinden itibaren, adli makamlara sevk edilecek dosyalarda, şüpheli hakkında mutlaka soruşturma izni verilmesi kararı bulunmak zorundadır.
Değişiklik ile gelen EK MADDE 15’te soruşturma izni ve soruşturma izni kararını vermeye yetkili merciler düzenlenmiştir. Bu maddeye göre:
Asker kişilerin işledikleri askerî suçların soruşturulması izne tabidir. Ancak, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür.
ASKERİ SUÇLAR NELERDİR?
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen suçlar ile asker kişilerin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar askeri suç kapsamında değerlendirilmektedir.
SORUŞTURMA İZNİNİ VERMEYE YETKİLİ MAKAM HANGİSİDİR?
Soruşturma izni, asgari tugay komutanı veya eşidi askerî kurum amiri (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşidi) olmak üzere, asker kişinin görev yaptığı birlik komutanı veya askerî kurum amiri, bu kişilerin yokluklarında ise vekilleri tarafından bizzat verilir.
BAŞKA BİRLİĞİN EMRİNE GİREN ASKER HAKKINDA SORUŞTURMA İZNİ VERMEYE YETKİLİ MAKAM NERESİDİR?
Bir askerî birlik veya askerî kurumda geçici olarak görevlendirilen veya harekât komutasına verilen asker kişiler hakkında soruşturma izni, bu görevlerinin devamı süresince, geçici olarak görevlendirildikleri veya harekât komutasına verildikleri askerî birlik veya askerî kurumun bağlı bulunduğu soruşturma izni vermeye yetkili birlik komutanı veya askerî kurum amiri tarafından verilir.
SORUŞTURMA İZNİ NASIL VERİLİR?SORUŞTURMA İZNİ NASIL VERİLİR?
İzin vermeye yetkili merci, ihbar veya şikâyetin işleme konulması hâlinde bir ön inceleme başlatır, ön incelemeyi bizzat yapabileceği gibi, izin vermeye asıl yetkili merciin emrinde olan ve hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki asker kişilerden birine de yaptırabilir. İzin vermeye yetkili merci, emrinde olan ve hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki en az üç asker kişiden oluşan bir heyet de görevlendirebilir.
SORUŞTURMA HEYETİNDE RÜTBE VE KIDEM ŞARTI NEDİR?
İzin vermeye yetkili merciin zorunlu gördüğü hâllerde, heyette yer alanların çoğunluğunun, hakkında inceleme yapılanın rütbe veya kıdemce eşidi veya üstü konumunda, heyet başkanının ise hakkında inceleme yapılanın üstü konumunda olması gerekir.
İFADE ALINAMAYAN DURUMLAR
Firar ve izin tecavüzü gibi hakkında ön inceleme yapılanın bulunamaması nedeniyle ifade almayı imkânsız hâle getiren zorunlu hâllerde, ilgilinin ifadesi alınmaz.
SORUŞTURMA İZNİ VERİLMESİ/VERİLMEMESİ KARARINDA SÜRELER
Yetkili merci, soruşturma izni konusundaki kararını suçun işlenildiğinin öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dâhil en geç OTUZ GÜN içinde verir. Bu süre, zorunlu hâllerde on beş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir. Yetkili merci, belirtilen süreler içinde soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda karar verir ve kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılana ve varsa şikâyetçiye bildirir. Bu kararlara karşı ON GÜN İÇİNDE İTİRAZ edilebilir. Sırf askerî suçlara ilişkin verilen soruşturma iznine itiraz edilmesi, soruşturma işlemlerini engellemez. İtiraz, general ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesine, diğer asker kişiler için ise YETKİLİ MERCİİN YARGI ÇEVRESİNDE BULUNDUĞU BÖLGE İDARE MAHKEMESİNE yapılır. İtirazlar, öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Verilen kararlar kesindir.
SORUŞTURMA İZNİ VERİLMESİ KARARINA İTİRAZ
Soruşturma izni verilmesi kararına karşı tebliğ edildiği tarihten itibaren 10 gün içerisinde yetkili Bölge İdare Mahkemesi’ne itiraz edilerek yapılmaktadır. Örneğin, Adana il sınırları içerisindeki yetkili amir tarafından verilen soruşturma izni verilmesi kararına dair itiraz, Adana Bölge Adliye Mahkemesi’ne yapılması gerekirken, Mardin il sınırları içerisindeki yetkili amir tarafından verilen karara karşı günümüz itibariyle yetkili Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi’ne itirazın yapılması gerekmektedir.
GEÇMİŞTE SEVK EDİLMİŞ DOSYALAR
Soruşturma izni verilmesi kararına ilişkin düzenleme her ne kadar 2021 yılında yürürlüğe girmiş olsa da, yürürlük tarihi öncesinde adliyeye intikal etmiş dosyaların büyük bir kısmı da artık istinaftan bozularak dönmekte. Zira, Bölge İdare Mahkemesi’nin birçok kararında, sanık lehine uygulanması gereken bir usul kuralı olarak değerlendirilmekte ve yerel mahkemelerden soruşturma izni olmayan dosyalar hakkında durma kararı verilerek soruşturma izni kararlarının sonradan dahi olsa tamamlatılmasını beklemekte. Bu sebeple, geçmişte Askeri Ceza Kanunu’nda ön görülen suçlar sebebiyle yargılaması devam eden veya hakkında hüküm verilmiş ancak kesinleşmemiş olan personelin dosyası hakkında alanında uzman kişilerden bilgi ve danışmanlık almaları tavsiye olunur.
SONUÇ
Soruşturma izni için heyet görevlendirilmesi sürecinden, sonuç raporuna istinaden soruşturma izni verilmesi kararının tebliği ve akabindeki itiraz süreçleri dahil, tüm bu evrelerde personelin hukuki danışmanlık almasının, hak kayıplarının önüne geçebileceği ve sürecin daha sağlıklı yürütülmesi bakımından önem taşıyacağı değerlendirilmektedir.
