1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 87. Maddesinde emre itaatsizlikte ısrar suçu ve sonucunda verilecek ceza hükümleri düzenlenmiştir.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNU KİMLER İŞLEYEBİLİR
Emre itaatsizlikte ısrar suçunu, suçun işlendiği tarihte asker şahıs olarak nitelendirilen kişiler işleyebilir. Yine bu kanunun 3. Maddesinde “Askeri Şahıslar” başlığı altında kimlerin askeri şahıs olarak nitelendirildiği sayılmıştır.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNUN İŞLENİŞ ŞEKİLLERİ
Emre itaatsizlikte ısrar suçu, verilen hizmete ilişkin emrin hiç yapılmaması; verilen emrin açıkça reddedilmesi veya tekrar edildiği halde emrin yerine getirilmemesi, seçimlik hareketli şekilde işlenebilir. Emre itaatsizlikte ısrar suçu sözle veya eylemlerle işlenebilir.
Failin, verilen emri hiç veya gereği gibi yerine getirmeyeceğine yönelik söz veya davranışları sonucunda emir yerine getirilmemesiyle suç tamamlanmış olur. Bu sebeple de emre itaatsizlikte ısrar suçunun TEŞEBBÜS AŞAMASINDA KALMASI SÖZ KONUSU DEĞİLDİR.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNUN OLUŞMASI İÇİN GEREKEN ŞARTLAR
Emre itaatsizlikte ısrar suçunun işlenebilmesi için, asker kişiye verilen emrin öncelikli olarak hizmete ilişkin olması gerekmektedir. Hizmete ilişkin olmayan verilen emirlerin yapılmaması durumunda emre itaatsizlikte ısrar suçu oluşmayacaktır. Örneğin, amirin astına “ayakkabılarımı bağla” emri, hizmete ilişkin bir emir olmadığından emrin yerine getirilmemesi durumunda emre itaatsizlikte ısrar suçu da oluşmayacaktır. Buna ek olarak, verilen emrin yetkili amir tarafından verilmesi, verilen emrin fail tarafından bilinmesi/tebliğ alınması, failin emri yerine getirmemesinde bilerek/isteyerek kasten hareket etmesi gerekmektedir.
Uygulamada çok sık karşılaşılan durumlardan bir tanesi de, hizmete ilişkin emrin yetkili amir tarafından verilmiş olmasına rağmen; emir usulüne uygun şekilde faile tebliğ edilmediğinden suçun unsuru eksik kalmakta ve bu sebeple de suç oluşmamaktadır. Örneğin, asker kişilerin askeri içerikleri sosyal medya hesaplarında paylaşmamalarına yönelik verilen bir emir, yazılı olarak tebliğ edilmemiş ve failin verilen emirden haberdarlığı ispat edilememiş ise, fotoğraf paylaşan faile emre itaatsizlikte ısrar suçundan ceza verilemeyecektir.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNUN CEZASI VE HAGB
Emre itaatsizlikte ısrar suçunda, hizmete ilişkin emrin hiç yapılmaması durumunda BİR AYDAN BİR SENEYE KADAR, emrin yerine getirilmesini söz veya fiili ile açıkça reddeden veya emir tekrar edildiği halde emri yerine getirmeyenler, ÜÇ AYDAN İKİ SENEYE KADAR hapis cezası ile cezalandırılırlar.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), sanığa verilen denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlememesi sonucunda hükmün kaldırılması ve sanığın bu suçu hiç işlememiş gibi sonuç doğurmasıdır. Ancak askeri ceza kanunda belirtilen suçlara ilişkin HAGB denetim süreleri farklılıklar göstermektedir.
Askeri Ceza Kanunu’nun Ek Madde 17’de saydığı “Sırf askerî bir suçtan dolayı altı ay veya daha fazla süreli hapis cezasına hükmedilmesi, fiilin, disiplini ağır şekilde ihlal etmesi veya birliğin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da birliğin muharebe hazırlığını veya etkinliğini zafiyete uğratması ya da büyük bir zarar meydana getirmesi, fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi hallerinde HAGB KARARI VERİLEMEMEKTEDİR.
Ayrıca, Askeri Ceza Kanunu’nun Ek Madde 8’e göre “Sırf askeri suçlardan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan netice cezanın dört ay veya daha fazla süreli hapis cezası olması, fiilin, disiplini ağır şekilde ihlal etmesi veya birliğin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da birliğin muharebe hazırlığını veya etkinliğini zafiyete uğratması ya da büyük bir zarar meydana getirmesi, fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi hallerinde ADLİ PARA CEZASINA HÜKMEDİLMEMEKTEDİR.
Son olarak ise, Askeri Ceza Kanunu’nun 47. Maddesine göre “Sırf askeri suçlardan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan netice cezanın üç ay veya daha fazla süreli hapis cezası olması, fiilin, disiplini ağır şekilde ihlal etmesi veya birliğin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da birliğin muharebe hazırlığını veya etkinliğini zafiyete uğratması ya da büyük bir zarar meydana getirmesi, fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi hallerinde ERTELEME KARARI VERİLMEMEKTEDİR.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNUN AĞIRLAŞTIRICI NEDENLERİ
Emre itaatsizlikte ısrar suçunu düzenleyen 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nun 87. Maddesinde, ilk fıkrasında suçun basit hali düzenlenirken ikinci fıkrasında ise nitelikli hali düzenlenmiştir. Emre itaatsizlikte ısrar suçu, seferberlik halinde işlendiği takdirde BEŞ SENEYE KADAR, düşman karşısında işlenirse ON SENEYE KADAR ağır hapis cezasına hükmolunur.
EMRE İTAATSİZLİKTE ISRAR SUÇUNDA ZAMANAŞIMI VE GÖREVLİ MAHKEME
Emre itaatsizlikte ısrar suçunun üst sınırının iki yıl olmasından dolayı Türk Ceza Kanunu’nun 66/e’ye göre ZAMANAŞIMI SÜRESİ 8 YILDIR.
03.06.2017 gün ve 30085 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hâkimler ve Savcılar Kurulu 1. Dairesi’nin 31.05.2017 gün ve 831 sayılı kararı ile Anayasa değişikliği sonucu Askeri Mahkemelerin kaldırılması üzerine, tüm askeri suç tiplerinde sivil mahkemelerin görevlendirilmesi üzerine, emre itaatsizlikte ısrar suçunda görevli mahkeme de ASLİYE CEZA MAHKEMELERİDİR.
Sonuç olarak, emre itaatsizlikte ısrar suçunda askeri şahısların henüz sanık ya da şüpheli sıfatı almadan, soruşturma izni verilmesi aşamasında hukuki destek alarak savunmalarını vermelerini ve her bir aşamada hukuki destek almalarının menfaatlerine olacağı değerlendirilmektedir. Zira, olası bir ceza alınması durumunda hükmolunan cezanın üç ay ve daha fazla süreli olması durumunda erteleme kararı, dört ay ve daha fazla süreli olması durumunda adli para cezası kararı, altı ay ve daha fazla süreli olması durumunda HAGB kararı verilemediği göz ardı edilmemelidir.
